Dziś modnym jest, być niemodnym. Byle frak, czyni cię nonkonformistą, innym. A to już coś, zwłaszcza w kręgach artystycznych. Inni też preferują abnegatyzm. Ameryka coraz bardziej dziś przypomina szarzyznę znaną nam sprzed laty w krajach totalitarnych. Ale to zadziwiające, bo wynika ona raczej z manieryzmu i swoistego tumiwisizmu. Cóż dopiero mówić o wielkich manierach, skoro Ameryka ma niewiele ponad 200 lat. Sposób życia i bycia kształtuje się przez tysiąclecia, i nigdy go za wiele. Kraje, które mają 4000 lat ciągłości historycznej, też narzekają na brak manier. Co zatem kształtuje nasz honor, sposób zachowania, traktowania innych? Czy nasza wewnętrzna kultura, okoliczności, normy obyczajowe czy jeszcze coś więcej? Każdy ma inny sposób bycia sobą, reagowania na otaczający świat. Na pewno Ameryka, ta młoda demokracja, stworzyła nowy system kultury i obyczajowości. Przemieliła jednak wszystko w jednym tyglu, w młynku. Ale czy udało się jej wprodukować dobry towar? Połowicznie tylko. Dla mnie fenomenem Ameryki jest fakt, że udało się stworzyć społeczeństwo, które mimo ogromnej różnorodności potrafi się tolerować i żyć, obok siebie, normalnym trybem. Na pewno ta młoda demokracja zauroczyła imigrantów swobodą, dostatnim życiem, innością nie spotykaną gdzie indziej. Ameryka jest bowiem krajem otwartym dla nowych pomysłów i eksperymentów, pełnym dynamizmu i ekspresji. Amerykanie uwielbiają zmiany, changes are good for everybody, jak sami mawiają. W kraju tym rodzą się największe dziwy tego świata, tu wszystko wypada, a jakże. Także amerykański styl życia jest dosyć swobodny, w porównaniu na przykład z Europą. Tu wszystko urzeka prostotą, optymizmem i dynamizmem. I chyba nie ma tej pychy, tego nadmiernego honoru, zadzierania nosa jak gdzie indziej. Nie ma klas społecznych, nie widzimy hrabiów, baronów, arystokratów, księżniczek. A nawet jeśli gdzieś są, to wypada im milczeć. Takie czasy, pauperyzacja kompletna. Globalizm dziś królem, oczywiście bez korony. Kultura masowa wyznacza wszelkie trendy zachowania. Amerykanin to wieczny optymista, on wierzy w lepsze jutro. Nawet teraz, w kryzysie. Jankesi mają sympatyczny sposób komunikowania się z otoczeniem. Zawsze uśmiechnięci, zawsze ci powiedzą "hi", zagadną zdawkowo o to i owo. Biegniesz w parku, mijasz Amerykanina, na pewno zawsze cię pozdrowi. Zaledwie gdzieś kichniesz, a już ktoś ci mówi: Bless you, jakie to sympatyczne. Henryk Sienkiewicz w "Listach z Ameryki" pisał 120 lat temu: Amerykanie są tak dzielni ludzie, tyle mający lojalności, prawości i cnót prawie niepojętych u nas, że przyzwyczaiwszy się do ich szorstkości, niepodobna się po prostu w nich nie rozkochać, a zarazem nie dojść do wcale nie egzaltowanego przekonania, że nasza stara Europa się zestarzała, zniewieściała i wyrodziła, demokracja tu nie tylko jest państwowa, ale i obyczajowa. Tu ludzie rozmaitych stanów są istotnie i najprawdziwiej sobie równi: mogą ze sobą żyć, mogą się ze sobą przyjaźnić, należą do jednego towarzystwa, słowem: nie stoją na różnych szczeblach drabiny społecznej, tu prawdę rzekłszy klasy społeczne w sensie europejskim nie istnieją, istnieje tylko rozmaity biznes, ale dżentelmen który zajmuje się wyrobem obuwia jest tak samo szanowany jak adwokat. Owo niesłychane poszanowanie pracy to pierwszy powód, dla którego nie istnieje tu podział na dwa światy, a zarazem klucz do zrozumienia demokracji amerykańskiej. Nigdzie na świecie nie jest tak wygodnie kobiecie jak w Ameryce. Prawodawstwo ją kokietuje, obyczaj daje jej wolność, opinia osłania ją nawet wtedy gdy broi, mężczyzna ją rozpieszcza. Jest to ogólna cecha rasy anglosaskiej ów szacunek do kobiet. Moda jest jednakowa dla wszystkich i ubranie służącej lub wieśniaczki różnią się od ubrania milionowej kupcowej lub żony wysokiego urzędnika tylko ceną i gatunkiem materiału, nie zaś krojem. Zapewne zdziwiony byłby nasz Litwos, gdyby dziś zwiedzał Amerykę, owszem niektóre jego obserwacje są aktualne do dziś. Zdumiony byłby patrząc na dresowo - adidasową modę, na ten niewyobrażalny luz...idą panowie w podartych porciętach, walających się aż do kolan, to znów rachityczni młodzieńcy w strojach a la gorset, obciśnięci do niewyobrażalności. Idą zażywne damy w dresach, na głowie "papiloty" i "wałki", a one "królowe mody" bez zahamowań noszą te berła niemal wszędzie. O, modo amerykańska! dlaczego umarłaś? Komórki dzwonią wszędzie, to plaga nie do wytrzymania. Miast wyciszać komórkową konwersację w miejscach publicznych, niektórzy popisują się wątpliwą elokwencją. W tym kraju symboli i nagłych fortun biedni ubożeją, bogaci się bogacą. I zdaje się, że nic tej tendencji nie powstrzyma. Może tylko jakaś krwawa rewolucja, ale o tym Amerykanie na razie nie myślą. Pogłębia się też - niestety - przepaść obyczajowa pomiędzy bogatymi a biednymi. Ci pierwsi zamknięci w klimatyzowanych bunkrach ani nie myślą socjalizować się z plebsem, choć niewiele odbiegają od niego intelektualnie. Cóż sapiencji nie kupisz za dolary. Pocieszające jest tylko jedno, w kraju tym robotnik jada takie samo śniadanie jak prezydent. Nadal też ubranie służącej nie różni się od odzienia pani profesor. I to są największe sukcesy Ameryki. Choć wszystko się zmienia, ale na pewno przetrwają niebieskie dżinsy i Coca - Cola. A to wystarczy, by Amerykę zwać Ameryką. Janusz Kopeć Chicago, 2012